DTÖ'den küresel ticaret alarmı: 80 yılın en büyük krizi yaşanıyor! Gübre, gıda ve enerji fiyatları baskı altında
Dünya Ticaret Örgütü Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, Hürmüz Boğazı Kaynaklı Tedarik Zinciri Sorunları Nedeniyle Özellikle Gübre Ve Gıda Fiyatları Konusunda Çok Endişeli Olduklarını Dile Getirdi.
Anadolu Ajansı 18 Eylül 2026 | 14:04
Okonjo-Iweala, DTÖ'nün her yıl düzenlediği Kamu Forumu kapsamında AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, küresel ticaretin yüzde 72'sinin DTÖ'nün kural bazlı sistemi çerçevesinde gerçekleştiğini anımsattı.
Sistemin temelinin dayanıklı ve güçlü olduğunu, şirketlerin bu sistemi aktif olarak kullanmaya devam ettiğini söyleyen Okonjo-Iweala, geçen yıl küresel mal ticaretinin yüzde 4,6 ile öngördüklerinden daha fazla büyüdüğü bilgisini paylaştı.
Okonjo-Iweala, bu yılın tamamında mal ticaretinin yüzde 1,9 büyüyeceğini tahmin ettiklerini ancak ilk çeyrekteki büyümenin yüzde 3,2 seviyesinde gerçekleştiğini belirterek, "Ticareti tarifeler ve diğer negatif gelişmeler etkiliyor ancak hala dinamik. Yapay zeka ürünlerini kapsayan ticaret de bu büyümeye önemli katkı sağlıyor. Yapay zekaya hizmet eden yarı iletken çipler ve işlemciler gibi ürünlerin yaklaşık 3 trilyon dolarlık ticaretini düşük veya sıfır gümrük vergisiyle düzenleyen bir anlaşmamız var. Ancak yapay zeka ürün ticaretinde iki noktada temkinli olmamız lazım. İlki, bu durum sürdürülebilir mi ve ikincisi de yapay zeka ileride bir noktada patlayacak mı? Bunun ne kadar devam edeceğini bilmiyoruz." diye konuştu.
Öte yandan, yapay zeka ürünlerine yönelik ticaretin kapsayıcılığının sorgulanabileceğini dile getiren Okonjo-Iweala, bu ticaretin faydalarının çoğunun Kuzey Amerika ve Doğu Asya'ya gittiğini aktardı.
"Gübre ve gıda fiyatları noktasında çok endişeliyiz"
Hürmüz Boğazı ve Orta Doğu'daki gelişmeleri de değerlendiren Okonjo-Iweala, "Küresel ticarette 80 yılın en büyük aksaklığı yaşanıyor." dedi.
Okonjo-Iweala, DTÖ'nün 166 üye ülkesinin de bu aksaklıklar nedeniyle oldukça endişeli olduğunun altını çizerek, konuşmasını şöyle sürdürdü:
"Gübre ve gıda fiyatlarındaki etki nedeniyle herkesin endişeli olduğunu görüyorum. Şu ana kadar bu etkinin yüksek gıda stokları sayesinde hafifletildiğini düşünüyorum, enerjide de birçok ülkenin stokları iyi durumdaydı. Ancak elbette bu durum ne kadar uzun sürerse, hepimizin gördüğü gibi enerji fiyatları o kadar yükseliyor. Petrol fiyatları varil başına 90 dolara ulaştığında ticarette büyümede 0,5 puanlık düşüşe yol açabileceğini öngörmüştük ve fiyatlar şu an bu seviyeyi aşmış durumda. Hürmüz Boğazı kaynaklı bu aksaklığın daha uzun sürmesi halinde dünya çapında oldukça büyük bir etki yaratacağını düşünüyoruz ancak özellikle gübre ve gıda fiyatları noktasında çok endişeliyiz."
Bu aksaklıklar karşısında sektörün alternatif uyum yolları bulmaya çalıştığını anlatan Okonjo-Iweala, "Bu yüzden ticaret rakamları hala güçlü. Ancak ticaret alternatif yollarla uyum sağlamaya çalışıyor olsa da bu daha yüksek bir maliyetle gerçekleşiyor. Dolayısıyla bunun ne kadar sürdürülebilir olacağı önemli bir soru." diye konuştu.
Okonjo-Iweala, birçok ülkenin ekonomisini bu tür risklerden nasıl koruyacağını düşündüğünü ve buna yönelik gerekli önlemleri almaya çalıştığını dile getirdi.
DTÖ'de reform gündemi
DTÖ üye ülkelerinin önemli bir gündem maddesi haline gelen reform tartışmalarına da değinen Okonjo-Iweala, ticaret kurallarının baskı altında olduğunu ve bu kuralların 21. yüzyıl dünyasına uymadığı için reform gerektirdiği yönündeki eleştirilere de açık olmak gerektiğini ifade etti.
Okonjo-Iweala, bu kapsamda üye ülkelerin reform görüşmelerine aktif olarak katıldığını belirterek, reform sürecinin özellikle gelişmekte olan ülkelere fayda sağlayabileceğini aktardı.
Gelişmekte olan ülkelerin bazı ticaret kurallarının kendilerinin lehine işlemediği yönünde tespitleri olduğunu kaydeden Okonjo-Iweala, dünyanın çok hızlı değiştiği bu sürecin gelişmekte olan ülkelerin yararlanabileceği birçok fırsatı birlikte getirdiğini vurguladı.
Okonjo-Iweala, "Bu kapsamda gelişmekte olan ülkelerin geride kalmak yerine, güçlendirilmiş kurallara sahip yeni ve daha sağlam bir DTÖ’nün inşasına katılarak büyük fayda sağlayabilmeleri için reformlara ihtiyacımız var; mevcut kurallarda neyin işe yaramadığını belirleyecek ve bize yardımcı olacak reformlara. Ayrıca, yeni fırsatlardan yararlanabilmek için yeni kurallara da bakmamız gerekiyor." değerlendirmesinde bulundu.
DTÖ'nün Kamu Forumu kapsamında açıkladığı Dünya Ticareti Raporu'na göre, çok taraflı işbirliğinin zayıflaması ve ticaret kurallarının modernize edilmemesi halinde küresel büyümede 2050'ye kadar yüzde 10'a varan potansiyel fırsat kaybına yol açabileceği tahmin ediliyor.
